Elektra | Erwartung
Hoe maak je opera aantrekkelijk voor alle liefhebbers van muziek en toneel? Studio Minailo verzon een slimme oplossing: door opera te koppelen aan hedendaagse beeldcultuur en door te kiezen voor kleine zalen. Hun nieuwste productie, het tweeluik Elektra | Erwartung, is gebaseerd op de twee gelijknamige vroeg-twintigste-eeuwse opera’s. Samen met Slagwerkgroep Den Haag Studio Minailo brengt hiermee een intelligent muzikaal en visueel spektakel dat het publiek confronteert met de subjectiviteit van onze beleving. Niets is wat het lijkt.
Opera ontmoet beeldcultuur
Door de opera’s Elektra en Erwartung te plaatsen in een moderne setting – één sopraan voor een projectiescherm, muzikaal begeleid door een digital surround recording – teleporteert Studio Minailo de verhalen moeiteloos naar vandaag. Vanwaar de keuze voor deze twee opera’s? Allereerst werden ze beide vlak na elkaar voltooid. Bovendien is er een thematische overlap waardoor de boodschap naar een hoger plan wordt getild. Immers, in beide verhalen vloeien feiten en fictie voordurend in elkaar over, in beide verhalen vertroebelen herinneringen de waarneming van de realiteit, met fatale gevolgen. En beide verhalen schrijnen door herkenbaarheid.
Wat is waar?
Wat vertellen beide opera’s? Elektra wordt verteerd door vergeldingsdrang: haar moeder heeft haar vader vermoord, haar broer verbannen en haar zus en haarzelf tot horigen gemaakt. Haar moeder moet worden gestraft, vindt ze. Elke dag roept Elektra de herinnering aan haar dode vader op, waarmee ze haar wraakgevoelens doet oplaaien en zichzelf gevangen houdt in het verleden. Zo wordt Elektra’s herinnering uiteindelijk Elektra’s waarheid. Maar kloppen haar herinneringen wel en is haar vader echt de goedheid zelve? Dan het tweede deel, Erwartung (Verwachting). ‘Die Frau’ dwaalt verward door het bos, op zoek naar haar man. Wanneer ze zijn lijk vindt, slaat haar verwarring om in hysterie. Afwisselend jaloers, woedend, wanhopig en vertwijfeld probeert ze grip te krijgen op de situatie. Hardop herinnert ze zich flarden van wat zich heeft afgespeeld. Heeft ze soms zelf de hand gehad in zijn dood?
What you see ain’t what you get
Het sobere, experimentele decor mist zijn uitwerking niet. Door de afwezigheid van een orkest en rekwisieten dirigeert Minailo de aandacht van het publiek vakkundig richting de sopraan en de projecties. Het resultaat: een gelaagd drama waarin een voortdurend spanningsveld bestaat tussen de bewuste en de onbewuste waarneming. De toeschouwers worden continu heen en weer geslingerd tussen wat de sopraan hen laat zien en de herinneringen die haar waarneming beïnvloeden – en dat zijn twee heel verschillende verhalen, die elkaar wederzijds beïnvloeden. Wat er écht is gebeurd? Studio Minailo laat de conclusie – de derde verhaallijn, in feite – aan de toeschouwer. Of liever: aan de toeschouwer de opdracht om op basis van zijn perceptie zijn eigen waarheid te vormen.
