Al sinds 1961 bestudeert het Qumran Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen de Dode Zeerollen, een haast onuitputtelijke bron van informatie over de Joodse cultuur van 2.000 jaar geleden

Het Qumran Instituut en de Dode Zeerollen

Al sinds 1961 bestudeert het Qumran Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen de Dode Zeerollen, een haast onuitputtelijke bron van informatie over de Joodse cultuur van 2.000 jaar geleden. Directeur dr. Mladen Popović (32) luidt een nieuwe koers in: ‘We moeten onze kennis delen’. 

De Dode Zeerollen bestaan uit bijna 1.000 manuscripten. Zo'n 200 teksten hebben een religieus karakter. De overige 800 bieden unieke informatie over de politieke, sociaal-economische en religieuze situatie van ruim 2.000 jaar geleden. Zoals Mladen Popović het formuleert: 'De Dode Zeerollen zijn een tijdmachine. Ze bieden een bijzondere inkijk in hoe Joodse mensen 2.000 jaar geleden leefden, wat ze vonden, lazen, dachten.' En dat niet alleen. 'Ook plaatsen de teksten bepaalde conflicten in een andere context. Neem de Joodse Oorlog in de eerste eeuw na Christus, waar we nu onderzoek naar doen.' Het Qumran Instituut buigt zich onder meer over de vraag in hoeverre het verloop van de Joodse Oorlog is beïnvloed door bepaalde ideeën over de Romeinen.

De geschiedenis in een nieuw licht

Popović: 'Een voorbeeld: vaak wordt gedacht dat er in die oorlog 2 groepen tegen elkaar streden - de joden tegen de Romeinen, maar het is te kort door de bocht om 'de joden' als één groep te zien: er waren verschillende Joodse groeperingen - en lang niet allemaal waren ze tegen de Romeinen. De Dode Zeerollen maken het voor het eerst mogelijk om de denkbeelden van een concrete groep te bestuderen. Dat werpt een heel ander licht op de zaak, je zou zelfs kunnen stellen dat ons beeld wat vertekend is. Mateloos fascinerend en ook relevant in het licht van het huidige debat over religie, politiek en geweld.' 

Knieën in het zand

Al tijdens zijn studie Theologie aan de Rijksuniversiteit Groningen kwam Popović in aanraking met de Dode Zeerollen. Indirect, weliswaar: hij ontwikkelde een interesse in het Oude Testament. Hij besloot zich te verdiepen in de geschiedenis van het Bijbelse geschrift, leerde spijkerschrift en koos voor een veldwerkperiode in Israel, bij Tel Megiddo en Jeruzalem. 'Fantastisch, op je knieën in het zand archeologisch onderzoek doen. Daar zijn waar het gebeurt.' Het inspireerde Popović - toen 24 jaar oud - tot een promotieonderzoek naar de Dode Zeerollen, dat hij in 2006 cum laude voltooide en waar hij in 2008 de prestigieuze Keetje Hodshon Prijs voor in de wacht sleepte. 

Interdisciplinaire instelling

De jury roemde de jonge onderzoeker onder meer om zijn interdisciplinaire aanpak. Popović: 'Wetenschappers moeten verder kijken dan hun eigen eilandje. Om de Dode Zeerollen ten volste te kunnen bestuderen, is het een must om ze vanuit verschillende wetenschappelijke perspectieven te bekijken. Taalkundig, cultuurhistorisch en theologisch, maar ook archeologisch en natuurwetenschappelijk. De mogelijkheden zijn eindeloos. Denk aan dna-analyse, röntgentechniek of chemical fingerprinting om bijvoorbeeld de leeftijd van de documenten nauwkeurig vast te stellen of de herkomst van aardewerk te bepalen.' Niet verwonderlijk dat Popović zijn promotieonderzoek deed op 3 plaatsen: in Groningen, Leuven en de VS, waar hij een half jaar gastonderzoeker was aan de Yale Divinity School.

Fondsen geven impuls aan onderzoek

Aan Yale maakte Popović kennis met een heel andere mentaliteit. 'De maatschappij en de universitaire wereld zijn veel meer met elkaar verbonden. Niet alleen wonen studenten praktisch op de universiteit, de stof is ook omvangrijker en diepgravender. Daarnaast zijn er regelmatig gastcolleges van prominente personen. Je kunt je er helemaal onderdompelen in de wetenschap, enorm stimulerend.' Buiten dat wordt in de VS veel meer gebruik gemaakt van fondsenwerving, viel hem op. 'Terwijl we dankzij dit soort bijdragen - zoals die van SNS REAAL Fonds- tot zoveel moois kunnen komen, ook hier. Particuliere subsidies kunnen het wetenschappelijk onderzoek een enorme impuls geven. Daarom vind ik het fantastisch dat onze aanvraag samen met het Ubbo Emmius Fonds van de Rijksuniversiteit Groningen voor het Dode Zeerollen-project rond de Joodse Oorlog is gehonoreerd.'

Amerikaanse droom

Zijn Amerikaanse tijd inspireerde Popović tot zijn toekomstvisie voor het academische leven in Nederland, te beginnen met het Qumran Instituut. 'Wat ik wil bereiken? Een dynamische omgeving binnen de Nederlandse universiteiten en faculteiten. Het Qumran Instituut moet nog meer een internationaal platform worden voor toponderzoekers uit verschillende disciplines, dat de kennis niet binnenskamers houdt maar de informatie juist deelt. Bijvoorbeeld met lezingen of door boeken te publiceren. Ook hier geldt: kom van je eilandje en deel die kennis, niet alleen onderling, maar met een breder publiek. Alleen zo inspireer je mensen en lever je een bijdrage aan de maatschappij.'