Speech SNS REAAL Fonds ter gelegenheid van de uitreiking van de KNAW Merianprijs aan prof. dr. Dorret Boomsma.
Nederland heeft veel uitstekende wetenschappers en een groot deel daarvan is vrouw. Als je bedenkt dat er nu meer vrouwen een academische graad behalen dan mannen, is het op z’n zachtst gezegd vreemd dat bij iedere stap op de carrièreladder in de wetenschappelijke wereld, het aantal vrouwen afneemt. Dat lijkt me een verspilling van talent. Het liefst zou ik het hele onderwerp van vrouw zijn niet willen benadrukken, maar ik ontkom er niet aan bij de uitreiking van een prijs die speciaal in het leven is geroepen om een excellente vrouwelijke wetenschapper te eren.
Zeer geachte laureaat, prof. dr. Dorret Boomsma, zeer geachte president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, prof. dr. Robbert Dijkgraaf, zeer geachte juryleden en zeer geachte aanwezigen,
om u als directeur van SNS Reaal Fonds namens bestuur en medewerkers te mogen toespreken bij de uitreiking van de tweede KNAW Merianprijs, is mij een waar genoegen. Mevrouw Boomsma, ik weet dat u zelf niet zit te wachten op het benadrukken van uw vrouw-zijn, toch feliciteer ik u van harte met deze onderscheiding voor uw voortreffelijke onderzoek.
Prof. Dr. Dorret Boomsma, hoogleraar biologische psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, houdt zich bezig met de vraag of genetische verschillen bijdragen aan verschillen in gezondheid en gedrag. Daartoe riep zij het Tweelingenregister in het leven, internationaal beschouwd als het grootste en meest waardevolle ter wereld. Het biedt een schat aan informatie over wat erfelijk vastligt in ons leven.
Het Tweelingenregister bestaat in 2012 vijfentwintig jaar.In haar onderzoek analyseert Boomsma de individuele verschillen in normaal en afwijkend gedrag, gezondheid en denken. Tweelingen vormen de ideale bevolkingsgroep voor dit type onderzoek.
Met haar onderzoek toont Boomsma aan dat zij een toponderzoeker is en daarmee is ze een aansprekend rolmodel. Voor de nieuwe generatie vrouwelijke wetenschappers is het belangrijk voorbeelden te hebben van vrouwen die de top bereikt hebben. “Als zij het kan, kan ik het ook.”
Hoewel het percentage vrouwelijke hoogleraren in Nederland langzaam maar zeker groeit, loopt Nederland in vergelijking met andere Europese landen ver achter. Ondanks het uitstekende werk van bijvoorbeeld het Landelijk Netwerk van Vrouwelijke Hoogleraren is het percentage vrouwelijke hoogleraren in Nederland momenteel maar 13,4 %. Het plan “20 procent in 2020”, dat nu bij Minister van Bijsterveldt ligt, is een aardig streven. Een ‘eigen millenniumgoal’ zou je het kunnen noemen.
Onderzoek doen kost geld en de onderzoeker, dat geldt ook voor Dorret Boomsma, moet dat geld dikwijls zelf bij elkaar schrapen. Fondsje hier, fondsje daar en als je geluk hebt, heb je genoeg geld om je onderzoek daadwerkelijk uit te voeren. Voor ons als SNS REAAL Fonds is het belangrijk om binnen de twee pijlers van het fonds, wetenschappelijk onderzoek te steunen. Wij steunen grote en kleine projecten op het gebied van Kunst & Cultuur en Jongeren & Maatschappij en we hebben zeker ook aandacht voor wetenschapscommunicatie- en educatieprojecten. De KNAW Merianprijs, een prijs van 50.000 euro is natuurlijk mooi, maar vooral een instrument om het belang van het onderzoek van een vrouwelijke excellente wetenschapper, zoals de laureaat van vandaag Dorret Boomsma, te onderstrepen.
Het is belangrijk dat de wetenschap geworteld raakt in de samenleving, dat je jongeren laat zien dat wetenschap helemaal niet saai is, maar juist heel interessant en uitdagend en creatief en dat het Nederlandse publiek kennis neemt van de ontwikkelingen die door de wetenschap in gang gezet worden. Daarom ondersteunt SNS REAAL Fonds ook de Jonge Akademie on Wheels, een fantastisch initiatief van de leden van de jonge akademie van de KNAW om op scholen de leerlingen begrip van wetenschap bij te brengen. Sinds dit jaar ondersteunen we ook de Akademische Jaarprijs, die wetenschappelijke onderzoekers, promovendi en studenten wil motiveren om de resultaten van hun eigen onderzoek actief onder de aandacht van een breed publiek te brengen.
Ons bestuur heeft niet lang gediscussieerd toen in 2008 het verzoek van de KNAW kwam om middels deze prijs het werk van vrouwelijke topwetenschappers te eren. Dat het om het eren van het werk van een (vrouwelijke) wetenschapper gaat die internationaal tot de voorhoede behoort, was voor ons bestuur des te meer reden om deze prijs mogelijk te maken.
Gezien de oorsprong van ons fonds, opgericht door de grootaandeelhouder van SNS REAAL, met sterke wortels in de Nederlandse samenleving als spaarbank en verzekeraars die opgericht waren door vakbonden, past deze prijs vanwege het emancipatoire karakter, prima bij onze sociaal maatschappelijke oorsprong. Voor wat betreft de wetenschap willen we graag het onderwerp emancipatie op de agenda houden; net zo lang tot de mannelijke wetenschappers aan een emancipatieronde toe zijn.
Het liefst zou ik zien dat het op den duur overbodig wordt een wetenschapsprijs speciaal voor vrouwen uit te reiken. Er zijn prijzen voor excellent wetenschappelijk onderzoek, punt uit.
Toponderzoekers hebben een aantal dingen gemeen: een grote passie voor het onderwerp, bezetenheid, vastberadenheid en volharding. Passie kenmerkt goede wetenschap. Er bestaat niet zoiets als een vrouwelijke manier van wetenschap bedrijven, ook niet voor Dorret Boomsma.
Nederland is een meritocratische samenleving. Hier heerst de opvatting dat iemands sociaal economische positie moet worden bepaald door zijn of haar verdiensten en niet door afkomst, geslacht of ras. Het gaat om wat je kunt, wat je doet, wat je presteert; het gaat om de inhoud, niet om de buitenkant.
Vasalis sprak in haar dankwoord bij de aanvaarding van de P.C. Hooftprijs 1982 de volgende zinnen uit. Voor haar een repliek op de haar zo dikwijls gestelde vraag ‘ Wie bent u zelf? Wie is de vrouw achter de gedichten?” Vasalis vond dat volstrekt irrelevant. Zij wilde als kunstenaar gekend zijn en niet als vrouw. Zij hief in de door haar uitgesproken woorden als het ware het onderscheid tussen man en vrouw op, door te zeggen:
“Ook de dichter is thuis. U lezers en kritici kunt hem daar bezoeken, langs de touwladder van zijn woorden.”
